Les Gens d'Abord, Pas Le Profit

“De ergste terugval van de Beurs van Brussel sinds 21 jaar”, bloklettert Le Soir. Fortis en Dexia kelderen. De inflatie stijgt uit boven de 5 %. Een zware economische crisis kondigt zich aan.

“Verkoop je aandelen maar snel, voor het te laat is"

 Er gaat geen dag voorbij zonder berichten over massale verliezen in de financiële sector. Volgens het Internationaal Monetair Fonds zou het totale verlies van de banken oplopen tot 945 miljard dollar (nagenoeg 600 miljard euro). En daar houdt het niet mee op, want Fortis bij ons en de Royal Bank of Scotland en Barclays verwachten dat binnen afzienbare tijd het bankwezen instort. “Er nadert met rasse schreden een zeer gevaarlijke periode – wees er op voorbereid”, waarschuwt Bob Janjuah, de analist van de Schotse bank. “We maken een zware tijd door. Er heerst op het ogenblik een inflatieschok. Die zal een zeer negatieve invloed hebben op de financiële activa. We zullen een defensieve houding aannemen. Als de investeerders erin slagen hun patrimonium te vrijwaren dan komen ze er goed vanaf”, zo verklaarde Tim Bond, de strateeg van de groep Barclays Capital, het filiaal van de Barclays Bank dat gespecialiseerd is in het beheer van grote fortuinen. “De toestand in de Verenigde Staten is veel erger dan we dachten”, verklaart Maurice Lippens, big boss van Fortis, “Men verwacht 6.000 faillissementen bij de Amerikaanse banken die vandaag een zwakke dekking hebben. Maar groepen als Citygroep, Generals Motors, Chrysler kunnen meegesleurd worden. Er is een aanzet tot totale ineenstorting in de Verenigde Staten.”

Moet je voor de toekomst van je spaargeld vrezen?

 We zitten ook aan de vooravond van een allesomvattende economische crisis: zowel op het vlak van de economie, als op dat van de financiën, de industrie, de voeding en de energie. Allemaal door de plotse prijsstijgingen. De oorzaak ligt bij de werking van het kapitalistische systeem zelf. (Zie het artikel over de speculaties).

 Moet je in de onmiddellijke toekomst vrezen voor je spaargeld? Maakt het een verschil of je dat hebt in de vorm van een spaarboekje, een pensioenfonds of aandelen? Als je toevallig enkel risicoaandelen bezit, verkoop ze dan, dat is wat de banken die grote fortuinen beheren aanraden.

 Maar moet je je zorgen maken over je spaarboekje? Met de val van de beurskoers van onze belangrijkste Belgische banken is er alle reden tot bezorgdheid. Fortis en Dexia verloren meer dan 40 %, KBC zo’n 27 %, samen 2,4 miljard euro vermindering van de activa.

 In de economie is het risico op een faillissement nooit helemaal uit te sluiten, maar in ons land bestaan er mechanismen om spaarrekeningen, zichtrekeningen en termijnrekeningen te beschermen. Als een bank failliet gaat of als blijkt dat ze haar verplichtingen niet kan nakomen, dan kan het Beschermingsfonds voor deposito’s en financiële instrumenten (door de wet van 17 december 1998 wordt dat gespijsd door bijdragen van alle grote banken) bijspringen voor een bedrag tot 20.000 euro per persoon en per spaarrekening. Laat dat je in een eerste fase geruststellen. Ook al zouden verschillende banken failliet gaan, dan nog kan de staat, zoals dat in de Verenigde Staten gebeurde, een groot bedrag op tafel leggen om de banken te redden. Of doen zoals de Britse regering, die de Northern Rock nationaliseerde, een bank die vorige winter failliet ging. Maar let wel, in zo’n geval is het de werkende bevolking die met haar belastinggeld de verliezen van dergelijke banken aanzuivert. En toppunt van alles, de Britse regering kondigde al aan dat de Northern Rock opnieuw geprivatiseerd zal worden zodra haar toestand terug beter wordt.

 Dat is de logica van de kapitalistische staten die de verliezen nationaliseren, de winsten privatiseren en alleen de werkende bevolking de lasten van de crisis laten dragen.

Beperkt het probleem zich tot de banken?

 Is zo’n scenario ook mogelijk in andere Europese landen? Het valt te vrezen. Op 3 juli heeft de bekende financiële groep Goldman Sachs gewaarschuwd dat er 60 tot 90 miljard euro te kort is voor de consolidatie van de eigen fondsen van de Europese banken. De Belgische banken zouden dan toch kunnen instorten als gevolg van het domino-effect. De nauwe samenhang tussen de Europese banken is dusdanig dat als er één failliet gaat – als ze tenminste een zeker gewicht heeft – ze de anderen kan meesleuren.

 En beperkt dat probleem zich tot de banken? Niet echt. Wanneer banken in moeilijkheden geraken, beperken ze hun kredieten en tasten ze langzaam maar zeker de echte economie, de industrie, aan.

 Het risico op een sterke val van de industriële aandelen wordt dus reëel. Zo viel de koers van General Motors vorige week, tot zijn niveau van ...1954, en ruïneerde daarmee duizenden kleine spaarders. Renault en Peugeot zagen hun koers ook halveren. Er komen donkere wolken aan, ook voor de werknemers.

N

a de speculatie op de vastgoedmarkt werpen de financiële markten zich nu op petroleum en voedingsmiddelen en drijven ze zo de prijzen op. Ligt die casino economie aan de basis van de crisis?

 Wat is de oorzaak van definanciële crisis die we nu meemaken? In alle ernst:de speculatie speelt wel een belangrijke rol in de snelle stijging van de grondstoffenprijzen, maar is daarom nog niet de oorzaak van de crisis. Ze is er wel een gevolg van. Ziehier waarom.

 De echte bron van winst in het kapitalisme is de uitbuiting van de werknemer in het productieproces. De winst is niet meer of minder dan het deel van het werk dat de werknemer levert en dat niet door de patroon betaald wordt - wat Marx de meerwaarde noemt.

 In een periode van economische expansie (wanneer de werknemers het meeste koopkracht hebben) kunnen de kapitalisten al hun geproduceerde waren verkopen. En in de vorm van geld, strijken ze de winst op op het moment dat de waar verkocht wordt. Die winst die uit de werknemers gehaald wordt, kunnen ze opnieuw investeren in machines en grondstoffen. En ook in de aanwerving van werknemers die op hun beurt meer winst voortbrengen voor hun werkgever. En gelijktijdig, om nog meer winst te maken, willen de kapitalisten de lonen doen dalen.

Stijgende prijzen en achterop lopende lonen

 Zo zie je dat het aandeel van de lonen in het totaal van de jaarlijks geproduceerde rijkdom, de voorbije vijftien jaar met ongeveer 10 % gedaald is. De machine stokt: de geproduceerde goederen geraken minder en minder verkocht. Het kapitaal wordt niet meer op de eerste plaats geïnvesteerd in de productie.

 Men begint meer te investeren in de financiële markten, in hetgeen in een nabije toekomst zeker nog verhandeld zal worden: woningen (vastgoed), levensnoodzakelijke producten zoals energie (petroleum en elektriciteit) en voedingsmiddelen. Die speculatie voedt zichzelf: vermits er toch veel kapitaal beschikbaar is en men ziet dat er daar winsten te rapen vallen, stort men zich op die financiële luchtbellen. Men spreekt over een kapitalisme dat meer en meer parasitair wordt, omdat het minder en minder verbonden is met de productie.

 Hoe hoger de prijzen, hoe groter de winst, hoe meer er in die sector geïnvesteerd wordt en hoe hoger dat de prijzen weer doet stijgen (de speculatieve luchtbel). Tot op de dag dat de prijzen zo hoog worden dat de koopkracht van de werknemers niet meer kan volgen. Op dat moment zakt de luchtbel in elkaar. Met in haar zog een hele rits catastrofes.

 Het is precies dat wat gebeurde met de instorting van de luchtbel van de Amerikaanse vastgoedmarkt. Daardoor kwamen sinds vorige zomer duizenden Amerikanen letterlijk op straat te staan. Dankzij de uitgebreide kredietmogelijkheden konden de Amerikaanse werkende mensen tot vorig jaar blijven consumeren. Maar met de crisis in de vastgoedsector konden de gezinnen plots geen leningen meer afsluiten. Want hun leningen waren gehypothekeerd en hadden de waarde van hun huis als borg. Nu die waarde ineen zakt, daalt ook hun leningscapaciteit en daarmee ook hun consumptie.

 Een heel groot deel van de kapitalen op de beurs heeft zich daarop teruggetrokken uit de vastgoedluchtbel en zich op de grondstoffen gestort. Vandaag is het de speculatie op de voedingsmiddelen die honderden miljoenen mensen in de derde wereld uithongert en de koopkracht doet dalen. En het is de petroleumluchtbel die het de mensen alsmaar moeilijker maakt hun energiefactuur te betalen. Maar net als de andere speculatieve bellen, kunnen ook die elk moment uiteenspatten. En dan zal de financiële crisis zich uitbreiden tot de reële economie (industrie).

 De crisis zal de werkende mensen dan niet meer alleen met de inflatie confronteren, maar ook met herstructureringen en afdankingen. De kapitalisten – tenminste degenen die het hoofd koel hebben gehouden en niet mee in het bad zijn gesprongen waardoor ze genoeg winst en liquide middelen hebben weten te vergaren - zullen dan andere bedrijven die failliet gaan voor een prikje kunnen opkopen.

Antispeculatiewetten zijn dringend nodig

 Het inperken van speculatie raakt misschien niet aan de wortels van het kwaad, maar toch zouden antispeculatiewetten direct kunnen verhinderen dat de financiële markten de last van de crisis enkel op de werkende mensen afwentelen.

 Nu kunnen de speculanten (verbonden aan de grote financiers) zonder beperking doen wat ze willen, ook bij de speculatie op voedingsmiddelen en energie. Maar geen enkele Europese regering heeft ernstige maatregelen voorgesteld om die speculatie in te perken, de financiële stromen te controleren of de winsten van de kapitalisten aan te pakken.

 In de Europese Unie zou men ermee moeten beginnen het artikel van het Verdrag van Lissabon over het vrije verkeer van kapitalen in te trekken. Men zou ermee moeten beginnen om de speculatieve leningen in te perken, de meerwaarden gemaakt op de beurs te belasten en de termijnmarkten die tot speculatie aanzetten af te schaffen...

De hoofdoorzaak van de prijsverhogingen in Europa (5 % in juni) zouden de loonsverhogingen zijn. Dat is wat Jean-Claude Trichet, de baas van de Europese Bank met kracht verdedigt. Waarheid of leugen?

 Samengevat stelt Trichet dat door loonsverhoging te vragen, je de tak waarop je zit afzaagt. Je verhoogt er immers de inflatie mee en veroorzaakt zo de crisis die jou je baan zal kosten. Hij benadrukte " dat men alle inschikkelijkheid met de inflatie moest vermijden ". Daarmee stelde hij opnieuw de automatische indexkoppeling van de lonen in België in vraag.

 Maar de prijsstijgingen zijn begonnen met de crisis en haar gevolgen, lang voor er van om het even welke ernstige loonsverhoging sprake was. Het patronaat heeft geen seconde geaarzeld om de stijging van de productiekosten, als gevolg van de explosie van de energie- en grondstofprijzen, te verrekenen in de verkoopprijzen. Met andere woorden: de inflatie wordt in eerste plaats gevoed door de stijging van de grondstofprijzen en energieprijzen, en de werknemers dragen daarvoor geen enkele verantwoordelijkheid.

 Het is pas na die prijsstijgingen dat de acties van de Europese werknemers om hogere lonen te eisen op gang gekomen zijn en niet omgekeerd. Als je de Europese Centrale Bank en het patronaat moet geloven, dan zouden de werknemers zonder morren een daling van hun koopkracht moeten aanvaarden, wat een algemene verarming voor gevolg zou hebben.

 Waarom hoorden we geen enkele regering noch Jean-Claude Trichet ooit praten over een vermindering van de winsten van de kapitalisten om die prijsverhogingen te compenseren?

"De inflatie dat is de euthanasie van de renteniers"

 In zijn strijd tegen de inflatie wil Jean-Claude Trichet vooral het kapitaal ontzien en de lasten van de crisis op de werknemers afwentelen. Enerzijds wil hij de productiekosten inperken door de lonen te blokkeren. Hij wil zo een grotere winst verzekeren voor het patronaat. Anderzijds is het zo dat bij een hoge inflatie, en we gaan hier niet in technische details treden, het geld sneller zijn waarde verliest. Dus als de intrestvoeten die de renteniers kunnen optrekken met hun beleggingen lager zijn dan de inflatiegraad, dan betekent dat zuiver verlies voor het kapitaal. De econoom Keynes zei al dat " inflatie euthanasie is voor renteniers ". Vandaar ook die drang om de inflatie in te perken en de intrestvoeten op te trekken.

 Voor de werknemer daarentegen zijn er twee gevolgen als de lonen de inflatie niet volgen. Eerst en vooral is er de verarming, maar ook gaan de goederen minder vlot verkocht raken wegens de algemene vermindering van de koopkracht. Zo'n productiedaling heeft als gevolg dat een groot deel van de werknemers aan de dop geraken. In feite is dat de weg die Trichet voorstelt, wat trouwens de crisis nog erger zal maken.

 Hier gaat het fundamenteel over een tegenstelling binnen het kapitalistische systeem. De werknemers liggen aan de basis van de productie van alle goederen, maar hebben de middelen niet meer om ze te kopen omdat het patronaat steeds hogere winsten wil door de lonen te beperken.

 Natuurlijk zal de strijd voor hogere lonen niet volstaan om de crisis tegen te houden. Natuurlijk ontkennen we niet dat mogelijke loonsverhogingen in een eerste fase de prijzen nog meer zouden kunnen doen stijgen.

 Maar een verhoging van de lonen kan de nefaste gevolgen voor de werknemers een beetje inperken en het gewicht van de crisis (een beetje) afwentelen op hen die ze veroorzaakten, de kapitalisten.

In een systeem waar de winst eerst komt, is geen enkele werkende mens veilig voor de crisis, ook niet voor een financiële. Maar als de staat zou ophouden de kapitalisten te beschermen, dan zou het mogelijk zijn het spaargeld te beschermen.

 De privébanken spelen met je spaargeld op de financiële markten. Een openbare bank daarentegen zou dat spaargeld van de werkende mensen kunnen gebruiken om in nuttige projecten te investeren zoals sociale woningen, crèches, openbaar vervoer enzovoorts. De winst zou niet de zakken vullen van renteniers maar ten goede komen aan de werkende mensen. Omdat een openbare bank niet op de beurs genoteerd wordt, is haar waarde niet onderhevig aan koersschommelingen. De controle op de financiële stromen zou ook gegarandeerd kunnen worden, onder meer om fraude en speculatie te bestrijden. Ter opfrissing: de ASLK (opgeslorpt door Fortis) en het Gemeentekrediet (Dexia geworden) werden nooit met faillissement bedreigd toen ze openbare instellingen waren.